تنهایی بعد از مهاجرت: چرا سراغت می‌آید و چه کمکی می‌کند

تنهایی بعد از مهاجرت: چرا سراغت می‌آید و چه کمکی می‌کند
عکس: Zachary Staines / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. تنهایی بعد از مهاجرت از کجا می‌آید؟
  2. تنهایی با افسردگی چه فرقی دارد؟
  3. چرا ما ایرانی‌ها کمتر از تنهایی حرف می‌زنیم؟
  4. قدم‌های عملی برای کم کردن تنهایی
  5. کی وقت کمک گرفتن است؟
  6. تنهایی بعد از مهاجرت و جلسه‌ی آنلاین به زبان فارسی
  7. حرف آخر
  8. سؤال‌های متداول

فرض کن شش ماه است رسیده‌ای. کارهای اداری کم‌کم راه افتاده، سر کار یا کلاس می‌روی و با چند نفر سلام‌وعلیک داری. ولی جمعه‌شب که در خانه را می‌بندی، سکوت آپارتمان سنگین‌تر از همیشه است. گوشی را برمی‌داری، در ایران نیمه‌شب است و کسی بیدار نیست. این حس اسم دارد: تنهایی بعد از مهاجرت. خیلی‌ها تجربه‌اش می‌کنند، ولی کمتر کسی بلند درباره‌اش حرف می‌زند. این نوشته کمکت می‌کند بفهمی این تنهایی از کجا می‌آید، چه فرقی با افسردگی دارد و از همین هفته چه قدم‌های کوچکی می‌شود برداشت.

تنهایی بعد از مهاجرت از کجا می‌آید؟

تنهایی فقط «کسی را نداشتن» نیست. حس فاصله است بین رابطه‌هایی که داری و رابطه‌هایی که لازم داری. ممکن است هر روز با ده نفر حرف بزنی و باز تنها باشی، چون هیچ‌کدام تو را آن‌طور که هستی نمی‌شناسند.

در ایران، شبکه‌ی آدم‌ها خودبه‌خود دور تو ساخته شده بود. خاله و عمو، همکلاسی‌های دبیرستان، همسایه‌ای که سال‌ها می‌شناختی. لازم نبود برای دیدنشان برنامه بریزی. با مهاجرت، این شبکه یک‌باره پشت سرت می‌ماند و حالا باید از صفر بسازی‌اش، آن هم در زبانی که هنوز در آن راحت نیستی.

چند چیز دیگر هم این حس را پررنگ‌تر می‌کند:

  • زبان. شوخی کردن، درد دل کردن و حرف زدن از احساسات به زبان دوم سخت‌تر است. خیلی وقت‌ها جمله را در ذهنت داری، ولی کلمه‌اش را نه.
  • ریتم متفاوت رابطه‌ها. در خیلی از کشورها دوستی آرام‌تر شکل می‌گیرد. قرار قبلی می‌خواهد و سر زده رفتن خانه‌ی کسی عجیب است. این با عادت ایرانی ما فرق دارد.
  • اختلاف ساعت. وقتی بیشتر از همه به حرف زدن نیاز داری، آدم‌های نزدیکت خواب‌اند.
  • از دست رفتن جایگاه. آنجا کسی بودی که همه می‌شناختندش. اینجا گاهی فقط «تازه‌وارد» هستی.

تنهایی با افسردگی چه فرقی دارد؟

تنهایی یک احساس است، مثل گرسنگی. پیام می‌دهد که چیزی کم است، این بار ارتباط. وقتی آن نیاز کمی برآورده شود، مثلاً یک عصر خوب با دوستی تازه یا یک تماس طولانی با خواهرت، حالت بهتر می‌شود.

افسردگی سنگین‌تر و چسبنده‌تر است. حتی وقتی آدم‌ها دورت هستند، حالت عوض نمی‌شود. این نشانه‌ها می‌گویند شاید موضوع از تنهایی ساده فراتر رفته است:

  • بیشتر روزها، چند هفته پشت سر هم، غمگین یا بی‌حس هستی.
  • چیزهایی که قبلاً حالت را خوب می‌کرد دیگر لذتی ندارد.
  • خوابت یا اشتهایت به‌وضوح به هم ریخته است.
  • انرژی کارهای ساده را نداری و حس بی‌ارزشی یا گناه رهایت نمی‌کند.
  • حتی وقتی کسی دعوتت می‌کند، نمی‌خواهی بروی، نه از خجالت، بلکه چون هیچ چیز ارزشش را ندارد.

تنهایی طولانی می‌تواند زمینه‌ی افسردگی شود، پس این دو کاملاً جدا نیستند. اگر بیشتر این نشانه‌ها را در خودت می‌بینی، نوشته‌ی افسردگی بعد از مهاجرت را هم بخوان و کمک گرفتن را عقب نینداز.

اگر فکر آسیب زدن به خودت به سرت می‌زند، همین حالا با اورژانس محل زندگی‌ات تماس بگیر: در اروپا ۱۱۲، در آمریکا و کانادا ۹۱۱، در بریتانیا ۹۹۹ و در استرالیا ۰۰۰.

چرا ما ایرانی‌ها کمتر از تنهایی حرف می‌زنیم؟

وقتی مامان پشت تلفن می‌پرسد «خوبی؟»، جواب اغلب این است: «آره، همه‌چیز خوبه.» نمی‌خواهی نگرانش کنی. او هم آنجا گرفتاری‌های خودش را دارد. بعد خیلی‌ها حس می‌کنند حق ندارند گله کنند، چون «خودم خواستم بیایم» یا «خیلی‌ها آرزوی جای من را دارند».

شبکه‌های اجتماعی هم کار را سخت‌تر می‌کنند. عکس‌های دیگران از سفر و مهمانی را می‌بینی و فکر می‌کنی فقط تو این‌قدر تنهایی. واقعیت این است که بیشتر آدم‌ها روزهای سختشان را پست نمی‌کنند.

یک لایه‌ی دیگر هم هست: غرور. اعتراف به تنهایی برای بعضی‌ها یعنی «نتوانستم». ولی تنهایی بعد از مهاجرت نشانه‌ی شکست نیست. نتیجه‌ی طبیعی جدا شدن از تمام شبکه‌ای است که سال‌ها طول کشید تا ساخته شود. اسم گذاشتن روی آن قدم اول است، نه اعتراف به ضعف.

قدم‌های عملی برای کم کردن تنهایی

قرار نیست یک‌شبه دوست صمیمی پیدا کنی. رابطه‌های عمیق وقت می‌خواهند. هدف این است که کم‌کم فرصت‌های ارتباط را بیشتر کنی.

۱. تکرار را جدی بگیر

دوستی بیشتر از دیدارهای تکراری ساخته می‌شود تا از یک گفت‌وگوی عالی. یک کلاس هفتگی، باشگاه، گروه کوهنوردی یا کلاس زبان که هر هفته همان آدم‌ها را می‌بینی، کم‌کم آشنایی را به رابطه تبدیل می‌کند.

۲. دعوت را خودت شروع کن

در خیلی از فرهنگ‌ها آدم‌ها منتظر می‌مانند که دیگری قدم اول را بردارد. اگر همکاری را دوست داری، پیشنهاد یک قهوه بعد از کار را بده. اگر رد کرد، احتمالاً درباره‌ی تو نیست. مردم سرشان شلوغ است.

۳. از ایرانی‌ها فرار نکن، به آن‌ها هم محدود نشو

بعضی‌ها می‌گویند «اصلاً نمی‌خواهم با ایرانی‌ها بگردم» و بعضی فقط با ایرانی‌ها رفت‌وآمد دارند. معمولاً ترکیبی از هر دو بهتر جواب می‌دهد. با هم‌زبان‌ها می‌شود راحت درد دل کرد و دوستان محلی کمک می‌کنند در جامعه‌ی جدید ریشه بدوانی.

۴. ارتباط با خانه را منظم کن

به‌جای تماس‌های پراکنده و پر از عذاب وجدان، یک زمان ثابت در هفته برای تماس تصویری با خانواده بگذار. این‌طوری هم آن‌ها خیالشان راحت‌تر است و هم تو منتظر چیزی می‌مانی.

۵. با خودت مهربان باش

روزهای تعطیل، نوروز و تولدها معمولاً سخت‌ترند. از قبل برایشان برنامه بریز. سفره‌ی هفت‌سین کوچکی بچین، دو سه نفر را دعوت کن یا دست‌کم بیرون برو. منتظر نمان تا خودبه‌خود حالت خوب شود.

۶. بدنت را فراموش نکن

خواب منظم، کمی نور روز و حرکت بدنی پایه‌ی حال خوب‌اند. در زمستان‌های تاریک بعضی کشورها، همین پیاده‌روی کوتاه وسط روز می‌تواند فرق محسوسی بسازد.

اگر می‌خواهی درباره‌ی بقیه‌ی چالش‌های این دوره بیشتر بدانی، نوشته‌ی زندگی بعد از مهاجرت را هم ببین.

کی وقت کمک گرفتن است؟

تنهایی همیشه به درمان نیاز ندارد. ولی بعضی وقت‌ها حرف زدن با یک متخصص کار را خیلی جلو می‌اندازد:

  • چند ماه گذشته و حس تنهایی کمتر نشده، بلکه بیشتر هم شده است.
  • قدم برداشتن به سمت آدم‌ها برایت به‌شدت سخت یا اضطراب‌آور است.
  • نشانه‌های افسردگی که بالاتر گفتیم را در خودت می‌بینی.
  • تنهایی روی کار، درس یا رابطه‌ی زناشویی‌ات اثر گذاشته است.

در روان‌درمانی، علاوه بر اینکه جایی برای گفتن داری، کمک می‌گیری الگوهایی را ببینی که شاید سد راهت شده‌اند. مثلاً ترس از قضاوت شدن یا این باور که «کسی واقعاً من را نمی‌خواهد». روی مهارت‌های عملی ساختن رابطه هم کار می‌کنی.

تنهایی بعد از مهاجرت و جلسه‌ی آنلاین به زبان فارسی

یکی از دلایلی که خیلی از مهاجرها درمانگر فارسی‌زبان را ترجیح می‌دهند، همین تنهایی است. وقتی به زبان مادری‌ات حرف می‌زنی، لازم نیست ترجمه کنی، توضیح بدهی تعارف چیست یا چرا تماس هفتگی با مامان این‌قدر مهم است. همین فهمیده شدن بدون توضیح، خودش بخشی از تسکین است.

درمانگرهای نیک‌مایند در ایران هستند و جلسه‌ها آنلاین برگزار می‌شود. پس فرقی نمی‌کند در کدام کشور زندگی می‌کنی. اگر در بحران هستی یا به ویزیت حضوری روانپزشک نیاز داری، خدمات محلی کشور خودت اولویت دارند. ولی برای کار منظم روی تنهایی و سازگاری، جلسه‌ی آنلاین فارسی گزینه‌ی منطقی‌ای است.

اگر نمی‌دانی از کجا شروع کنی، می‌توانی یک پیش‌مشاوره رزرو کنی تا با هم ببینیم چه نوع کمکی برایت مناسب‌تر است. درباره‌ی رویکرد دکتر میثم نیک‌دانش هم می‌توانی بیشتر بخوانی.

حرف آخر

تنهایی در کشور تازه یعنی هنوز داری ریشه می‌دوانی. ساختن شبکه‌ی جدید زمان می‌برد و این زمان نشانه‌ی کم‌کاری تو نیست. با قدم‌های کوچک و تکراری شروع کن، با خودت صبور باش و اگر حس کردی بار سنگین‌تر از آن است که تنهایی بکشی‌اش، کمک بگیر. خواستن کمک خودش یک جور ارتباط است.

سؤال‌های متداول

تنهایی بعد از مهاجرت معمولاً چقدر طول می‌کشد؟

زمان مشخصی ندارد و به شرایط هر کس بستگی دارد. برای خیلی‌ها با ساختن رابطه‌های تکراری و ثابت کم‌کم سبک‌تر می‌شود. اگر بعد از چند ماه بدتر شده، بهتر است کمک بگیری.

از کجا بفهمم تنها هستم یا افسرده؟

تنهایی معمولاً با ارتباط خوب کمی بهتر می‌شود. اگر چند هفته بیشتر روزها غمگین یا بی‌حسی، از چیزی لذت نمی‌بری و خواب و اشتهایت به هم ریخته، با یک متخصص مشورت کن.

آیا معاشرت فقط با ایرانی‌ها تنهایی را بیشتر می‌کند؟

نه لزوماً. دوستان هم‌زبان برای درد دل کردن ارزشمندند. ترکیبی از دوستان ایرانی و محلی معمولاً به ریشه دواندن در کشور جدید بیشتر کمک می‌کند.

جلسه‌ی آنلاین برای تنهایی فایده دارد؟

برای کار منظم روی تنهایی، الگوهای فکری و مهارت ساختن رابطه، جلسه‌ی آنلاین به زبان فارسی گزینه‌ی مناسبی است. در شرایط بحرانی، خدمات اورژانس محلی اولویت دارند.