اضطراب بعد از مهاجرت: چرا می‌آید و چه کاری از دستت برمی‌آید

اضطراب بعد از مهاجرت: چرا می‌آید و چه کاری از دستت برمی‌آید
عکس: Direct Media / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. چرا اضطراب بعد از مهاجرت در ماه‌های اول بالا می‌رود؟
  2. نشانه‌ها: اضطراب فقط نگرانی توی سر نیست
  3. کی اضطراب طبیعی است و کی باید جدی‌اش بگیری؟
  4. کارهای روزمره‌ای که واقعاً کمک می‌کنند
  5. اضطراب بعد از مهاجرت و کمک گرفتن به زبان مادری
  6. اگر حالت خیلی بد است
  7. از کجا شروع کنی؟
  8. سؤال‌های متداول

شش ماه است رسیده‌ای. اگر تو هم با اضطراب بعد از مهاجرت سر و کله می‌زنی، این صحنه احتمالاً برایت آشناست: کارهای اداری کم‌کم راه افتاده، خانه پیدا کرده‌ای و از بیرون همه‌چیز مرتب به نظر می‌رسد، ولی شب‌ها خوابت دیر می‌برد، قلبت بی‌دلیل تند می‌زند و ذهنت یک‌ریز سناریو می‌سازد. اگر قراردادم تمدید نشود چه؟ اگر برای مامان اتفاقی بیفتد و من این‌قدر دور باشم چه؟ این حال بین آدم‌هایی که زندگی‌شان را به کشور دیگری برده‌اند خیلی رایج است و بیشتر وقت‌ها نه نشانه‌ی ضعف توست، نه دلیل اینکه تصمیمت اشتباه بوده.

این نوشته درباره‌ی همین حال است: از کجا می‌آید، چه شکلی دارد، چه کارهایی در زندگی روزمره کمکش می‌کند و کی وقتش رسیده که از کسی کمک بگیری.

چرا اضطراب بعد از مهاجرت در ماه‌های اول بالا می‌رود؟

در شهر خودت بیشتر کارها خودکار بود. می‌دانستی نان را از کجا بخری، با لوله‌کش چطور حرف بزنی و اگر حالت بد شد به کی زنگ بزنی. در کشور جدید همین کارهای ساده فکر و انرژی می‌خواهند. خرید از سوپرمارکت، جواب دادن به نامه‌ی اداره، حتی سلام و احوال‌پرسی با همسایه. مغز وقتی مدام در محیط ناآشنا باشد، کمتر از حالت آماده‌باش بیرون می‌آید و این خستگی کم‌کم به شکل اضطراب خودش را نشان می‌دهد.

چند چیز دیگر هم معمولاً هم‌زمان روی هم تلنبار می‌شوند:

  • بلاتکلیفی: اقامت، ویزا، پیدا کردن کار، امتحان زبان و پولی که باید تا آخر ماه برسد. ذهن آدم با «نمی‌دانم» راحت کنار نمی‌آید.
  • از دست دادن شبکه‌ی حمایتی: دوستی که بدون توضیح حالت را می‌فهمید، خانواده‌ای که یک تلفن فاصله داشت. حالا از صفر شروع کرده‌ای.
  • نگرانی برای کسانی که مانده‌اند: سلامت پدر و مادر، اخبار ایران و این حس که اگر اتفاقی بیفتد کاری از دستت برنمی‌آید.
  • فشار «باید خوشحال باشم»: این همه زحمت کشیده‌ای که برسی. وقتی حالت خوب نیست، یک لایه احساس گناه هم روی اضطراب می‌نشیند.

یعنی اضطرابت معمولاً واکنش قابل‌فهمی است به تغییری بزرگ. این را دانستن از شدتش کم نمی‌کند، ولی کمک می‌کند به جای «چه مرگم شده؟» بپرسی «الان به چه چیزی نیاز دارم؟».

نشانه‌ها: اضطراب فقط نگرانی توی سر نیست

خیلی‌ها اضطراب را فقط با فکرهای نگران‌کننده می‌شناسند. ولی بدن هم حرف خودش را می‌زند و گاهی زودتر از ذهن.

در بدن

  • عضله‌های گردن و شانه که همیشه سفت‌اند، یا فک که شب‌ها روی هم فشار می‌دهی
  • تپش قلب، تنگی نفس یا حس گیر کردن چیزی در گلو
  • دل‌درد، بی‌اشتهایی یا برعکس، پرخوری عصبی
  • خواب سبک و بیدار شدن‌های پشت سر هم، و خستگی‌ای که با خواب هم نمی‌رود

در فکر و رفتار

  • نشخوار فکری؛ یک نگرانی را صد بار در ذهن مرور می‌کنی
  • فاجعه‌سازی؛ از یک ایمیل اداری به «حتماً اقامتم رد می‌شود» می‌رسی
  • تمرکز ضعیف سر کار یا کلاس زبان، و زودرنجی با همسر یا هم‌خانه
  • عقب انداختن کارهایی که اضطراب می‌آورند، مثل تلفن زدن به زبان جدید یا گرفتن وقت دکتر
  • چک کردن مدام گوشی، پیام‌های خانواده یا اخبار

بعضی از این علامت‌ها، مثل تپش قلب یا مشکلات گوارشی، علت جسمی هم می‌توانند داشته باشند. اگر تازه شروع شده‌اند یا شدیدند، یک بار پیش پزشک عمومی محل زندگی‌ات برو تا علت جسمی کنار گذاشته شود.

کی اضطراب طبیعی است و کی باید جدی‌اش بگیری؟

کمی اضطراب در ماه‌های اول تقریباً بخشی از ماجراست. معمولاً می‌آید و می‌رود، به موقعیت‌های مشخصی مثل مصاحبه‌ی کاری یا نوبت اداره‌ی مهاجرت گره خورده است و با همه‌ی سختی‌اش، هنوز زندگی‌ات را می‌چرخانی.

ولی این نشانه‌ها می‌گویند وقتش رسیده که جدی‌تر نگاهش کنی:

  • چند هفته است که بیشتر روزها مضطربی، حتی وقتی اتفاق خاصی نیفتاده
  • اضطراب جلوی کار، درس یا رابطه‌هایت را گرفته
  • حمله‌های ناگهانی ترس داری؛ قلبت می‌کوبد، نفست بند می‌آید و فکر می‌کنی اتفاق بدی در راه است
  • دایره‌ی زندگی‌ات کوچک شده و از خیلی جاها و آدم‌ها دوری می‌کنی
  • برای آرام شدن به الکل یا چیزهای دیگر پناه می‌بری
  • کنار اضطراب، ناامیدی و بی‌حوصلگی هم آمده و دیگر از چیزی لذت نمی‌بری

مورد آخر مهم است، چون اضطراب و افسردگی زیاد با هم می‌آیند. اگر خودت را در آن دیدی، نوشته‌ی افسردگی بعد از مهاجرت هم به کارت می‌آید. سازمان جهانی بهداشت هم در صفحه‌ی اختلال‌های اضطرابی توضیح داده که این اختلال‌ها رایج‌اند و درمان مؤثر دارند.

کارهای روزمره‌ای که واقعاً کمک می‌کنند

هیچ‌کدام از این‌ها جادو نیستند. ولی اگر چند هفته پشت سر هم انجامشان بدهی، به سیستم عصبی‌ات پیام می‌دهند که این محیط جدید آن‌قدرها هم خطرناک نیست.

  • یک ریتم ثابت بساز. ساعت خواب و بیداری، غذا و بیرون رفتن را تا جایی که می‌شود ثابت نگه دار. وقتی همه‌چیز دور و برت تازه است، چند چیز قابل‌پیش‌بینی خیلی کمک می‌کند.
  • بدنت را تکان بده. لازم نیست باشگاه بروی. نیم ساعت پیاده‌روی در محله، هم اضطراب را پایین می‌آورد، هم شهر را برایت آشناتر می‌کند.
  • برای اخبار و گوشی مرز بگذار. مثلاً روزی دو بار و هر بار ده دقیقه. اخبار ایران را دنبال کن، ولی نه از لحظه‌ی بیدار شدن تا وقت خواب.
  • برای نگرانی وقت بگذار. روزی یک ربع، با کاغذ و قلم، نگرانی‌هایت را بنویس و جلوی هر کدام بنویس آیا کاری از دستت برمی‌آید یا نه. اگر بیرون از این وقت نگرانی آمد، به خودت بگو «می‌گذارمش برای ساعت شش».
  • کار عقب‌افتاده را کوچک کن. همان تلفنی که هفته‌هاست عقب می‌اندازی را امروز بزن، حتی اگر جمله‌هایش را از قبل روی کاغذ بنویسی. دوری کردن، اضطراب را در کوتاه‌مدت کم و در بلندمدت بیشتر می‌کند.
  • با خانواده قرار منظم بگذار. مثلاً تماس تصویری با مامان هر یکشنبه، به جای چک کردن هر ساعت گروه خانوادگی. هم دلتنگی‌ات جا پیدا می‌کند، هم ذهنت آرام‌تر است.
  • یک تکه از خانه را نگه دار. آشپزی ایرانی، موسیقی‌ای که دوست داری، دیدن دوستان فارسی‌زبان. لازم نیست برای جا افتادن همه‌چیز قبلی را کنار بگذاری.
  • خودت را با اینستاگرام بقیه مقایسه نکن. عکس‌های خندان دیگران از کشور جدید فقط یک تکه از داستانشان است.

یک تمرین ساده برای وقتی اضطراب اوج می‌گیرد

اول نفس‌هایت را آرام کن، طوری که بازدم کمی بلندتر از دم باشد؛ مثلاً چهار شماره دم و شش شماره بازدم. چند دقیقه همین را ادامه بده. بعد حواست را به اطراف بیاور: پنج چیز که می‌بینی، چهار چیز که لمس می‌کنی، سه صدا که می‌شنوی، دو بو و یک مزه. این تمرین مشکل را حل نمی‌کند، ولی ذهنت را از آینده‌ی ترسناک به همین لحظه برمی‌گرداند.

اضطراب بعد از مهاجرت و کمک گرفتن به زبان مادری

اگر اضطراب چند هفته است ادامه دارد یا زندگی‌ات را محدود کرده، حرف زدن با یک متخصص کمک واقعی است، نه نشانه‌ی شکست. درمان‌هایی مثل درمان شناختی رفتاری برای اضطراب پشتوانه‌ی پژوهشی خوبی دارند و معمولاً یاد می‌دهند فکرهای فاجعه‌ساز را بشناسی و کم‌کم با موقعیت‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کنی روبه‌رو شوی.

برای خیلی از ایرانی‌ها، حرف زدن از ترس و دلتنگی به زبان دوم سخت است. کلمه‌ها کم می‌آیند، جزئیات جا می‌افتد و بخشی از انرژی جلسه صرف توضیح دادن فرهنگ و خانواده‌ی ایرانی می‌شود. به همین دلیل خیلی‌ها جلسه‌ی آنلاین به فارسی را انتخاب می‌کنند.

چند نکته را در نظر داشته باش:

  • برای اورژانس، ویزیت حضوری روانپزشک یا وقتی بیمه‌ات درمانگر محلی می‌خواهد، سراغ سیستم سلامت همان کشور برو.
  • برای اضطراب، فشار مهاجرت، دلتنگی و مشکلات رابطه، جلسه‌ی آنلاین به فارسی گزینه‌ی منطقی‌ای است.
  • در نیک‌مایند درمانگرها در ایران هستند و جلسه‌ها آنلاین برگزار می‌شود. ساعت جلسه با منطقه‌ی زمانی تو هماهنگ می‌شود.

اگر می‌خواهی بیشتر بدانی، مراقبت از سلامت روان پس از مهاجرت را بخوان یا با دکتر میثم نیک‌دانش و رویکرد کلینیک آشنا شو.

اگر حالت خیلی بد است

اگر فکر آسیب زدن به خودت را داری، یا اضطراب و ناامیدی آن‌قدر شدید شده که حس می‌کنی دیگر نمی‌توانی ادامه بدهی، همین حالا با اورژانس محل زندگی‌ات تماس بگیر: در اروپا ۱۱۲، در آمریکا و کانادا ۹۱۱، در بریتانیا ۹۹۹ و در استرالیا ۰۰۰. جلسه‌ی آنلاین جای کمک فوری را نمی‌گیرد.

از کجا شروع کنی؟

لازم نیست همه‌ی کارهای بالا را از فردا شروع کنی. یکی را انتخاب کن، مثلاً پیاده‌روی روزانه یا مرز گذاشتن برای اخبار، و دو هفته امتحانش کن. اگر دیدی اضطراب هنوز سنگین است، کمک گرفتن قدم بعدی است.

اولین قدم در نیک‌مایند یک جلسه‌ی کوتاه پیش‌مشاوره است. در آن جلسه درباره‌ی وضعیتت حرف می‌زنی و بعد به درمانگری ارجاع می‌شوی که با موضوع تو تجربه دارد.

سؤال‌های متداول

اضطراب بعد از مهاجرت طبیعی است؟

کمی اضطراب در ماه‌های اول خیلی رایج است و معمولاً واکنشی به تغییرهای بزرگ و بلاتکلیفی است. اگر چند هفته است بیشتر روزها ادامه دارد یا جلوی کار و زندگی‌ات را گرفته، بهتر است جدی‌اش بگیری.

اضطراب مهاجرت چقدر طول می‌کشد؟

برای همه یکسان نیست. برای خیلی‌ها با جا افتادن زندگی کم‌کم سبک‌تر می‌شود، ولی اگر بعد از چند ماه بهتر نشد یا بدتر شد، کمک گرفتن از متخصص منطقی است.

کی باید برای اضطراب پیش روانشناس بروم؟

وقتی اضطراب چند هفته ادامه دارد، حمله‌های ناگهانی ترس داری، از خیلی موقعیت‌ها دوری می‌کنی یا ناامیدی هم به آن اضافه شده. در حالت اضطراری با اورژانس محل زندگی‌ات تماس بگیر.

جلسه‌ی آنلاین به فارسی برای اضطراب جواب می‌دهد؟

برای خیلی از مشکلات اضطرابی، روان‌درمانی آنلاین می‌تواند مؤثر باشد و حرف زدن به زبان مادری کار را راحت‌تر می‌کند. برای اورژانس یا نیاز به ویزیت حضوری روانپزشک، سراغ کمک محلی برو.