پشیمانی از مهاجرت: حس طبیعی یا زنگ خطر؟

پشیمانی از مهاجرت: حس طبیعی یا زنگ خطر؟
عکس: ₡ґǘșϯγ Ɗᶏ Ⱪᶅṏⱳդ / Flickr (CC0)
فهرست مطالب
  1. پشیمانی از مهاجرت از کجا می‌آید؟
  2. چه مقدار از این حس طبیعی است؟
  3. کی پشیمانی زنگ خطر است؟
  4. چرا زیر فشار پشیمانی تصمیم نگیری؟
  5. چند قدم عملی برای کنار آمدن با پشیمانی از مهاجرت
  6. پشیمانی و پرسش «من الان کی هستم؟»
  7. کی کمک گرفتن منطقی است؟
  8. سؤال‌های متداول

فرض کن یک سال است رسیده‌ای. اقامتت درست شده، کار پیدا کرده‌ای و شاید حتی خانه‌ات را هم دوست داری. ولی یک شب، وقتی بعد از تماس تصویری با مامان لپ‌تاپ را می‌بندی، این فکر سراغت می‌آید: «اصلاً برای چه آمدم؟» اگر این فکر برایت آشناست، تنها نیستی. پشیمانی از مهاجرت حسی است که خیلی از مهاجرها تجربه‌اش می‌کنند، ولی کمتر کسی بلند درباره‌اش حرف می‌زند. این نوشته کمکت می‌کند بفهمی کدام بخش این حس طبیعی است، کی باید جدی‌اش بگیری و چطور با آن کنار بیایی، بی‌آنکه زیر فشارش تصمیمی عجولانه بگیری.

پشیمانی از مهاجرت از کجا می‌آید؟

مهاجرت معمولاً با یک تصویر شروع می‌شود: زندگی آرام‌تر، کار بهتر، آینده‌ی روشن‌تر برای خودت یا بچه‌ها. بعد واقعیت از راه می‌رسد. اجاره‌ی سنگین، زبانی که هنوز در آن راحت نیستی، مدرکی که باید دوباره ارزیابی شود و زمستانی که ساعت چهار بعدازظهر هوا تاریک می‌شود. فاصله‌ی بین آن تصویر و این واقعیت جای خوبی برای رشد پشیمانی است.

ولی پشیمانی همیشه درباره‌ی خود مهاجرت نیست. گاهی پشت آن چیزهای دیگری پنهان شده است:

  • سوگ. با رفتن، چیزهای زیادی را از دست داده‌ای: آدم‌ها، کوچه‌ها، زبان و جایگاهت میان اطرافیان. ذهن گاهی این از دست دادن را به شکل «اشتباه کردم» نشانت می‌دهد.
  • خستگی. وقتی ماه‌ها درگیر کاغذبازی و کارهای ابتدایی بوده‌ای، طبیعی است همه‌چیز سنگین‌تر از واقعیت به نظر برسد.
  • تنهایی. بدون دوستان قدیمی و خانواده، روزهای بد بدتر حس می‌شوند.
  • نگرانی برای خانواده. وقتی از ایران خبر بدی می‌رسد، حس گناهِ «من اینجا هستم و آن‌ها آنجا» می‌تواند خودش را شبیه پشیمانی نشان بدهد.

جدا کردن این‌ها از هم مهم است، چون هر کدام راه خودش را دارد. سوگ جا می‌خواهد، خستگی استراحت و تنهایی ارتباط تازه.

چه مقدار از این حس طبیعی است؟

خیلی از کسانی که مهاجرت کرده‌اند، دست‌کم یک بار به برگشتن فکر کرده‌اند. سازگار شدن با کشوری تازه مسیر مستقیمی نیست. ممکن است چند هفته حالت خوب باشد و بعد یک اتفاق کوچک، مثل نامه‌ای از اداره‌ی مهاجرت یا تولدی که دور از خانواده گذشت، همه‌چیز را به هم بریزد.

پشیمانی معمولاً وقتی در محدوده‌ی طبیعی است که:

  • موجی است و می‌آید و می‌رود، نه اینکه هر روز همان‌قدر شدید باشد؛
  • با اتفاق‌های مشخص بالا می‌رود، مثل نوروز، تولد پدر و مادر یا یک روز سخت سر کار؛
  • هنوز می‌توانی از چیزهای کوچک لذت ببری و کارهای روزمره‌ات را انجام بدهی؛
  • کنارش گاهی حس‌های دیگری هم داری، مثل افتخار به کاری که کرده‌ای یا کنجکاوی درباره‌ی جای تازه.

هم‌زمان داشتن دو حس متضاد در مهاجرت کاملاً رایج است. می‌توانی از امنیت و فرصت‌های اینجا راضی باشی و هم‌زمان دلت برای عصرهای جمعه در خانه‌ی مادربزرگ تنگ شود. هیچ‌کدام دیگری را باطل نمی‌کند.

کی پشیمانی زنگ خطر است؟

گاهی پشیمانی فقط یک حس نیست و نشانه‌ی چیزی عمیق‌تر است. این نشانه‌ها را جدی بگیر، به‌خصوص اگر بیشتر از دو هفته ادامه داشته‌اند:

  • بیشتر روزها غمگین، بی‌حوصله یا بی‌حسی و کمتر چیزی خوشحالت می‌کند؛
  • خوابت به هم ریخته است؛ خیلی کم می‌خوابی یا خیلی زیاد؛
  • از آدم‌ها کناره می‌گیری، تماس‌ها را جواب نمی‌دهی و حتی با خانواده کمتر حرف می‌زنی؛
  • کار یا درس را به‌سختی پیش می‌بری؛
  • بیشتر از قبل به الکل یا چیزهای دیگر پناه می‌بری تا حالت عوض شود؛
  • مدام خودت را سرزنش می‌کنی و فکرت دور «بزرگ‌ترین اشتباه زندگی‌ام» می‌چرخد.

این‌ها می‌تواند نشانه‌ی افسردگی یا اضطراب باشد، نه فقط پشیمانی. اگر خودت را در این فهرست می‌بینی، نوشته‌ی افسردگی بعد از مهاجرت را هم بخوان و به کمک گرفتن فکر کن.

اگر فکر آسیب زدن به خودت را داری، همین حالا با اورژانس محل زندگی‌ات تماس بگیر: در اروپا ۱۱۲، در آمریکا و کانادا ۹۱۱، در بریتانیا ۹۹۹ و در استرالیا ۰۰۰. لازم نیست این لحظه را تنها بگذرانی.

چرا زیر فشار پشیمانی تصمیم نگیری؟

وقتی حالت بد است، ذهن دنبال راه فرار می‌گردد. «اگر برگردم همه‌چیز درست می‌شود» فکر وسوسه‌کننده‌ای است، چون وعده می‌دهد درد همین حالا تمام شود. ولی تصمیمی که در اوج غم یا خستگی گرفته می‌شود، معمولاً فقط همان لحظه را می‌بیند.

حافظه هم بازی خودش را دارد. وقتی دلتنگی، جایی که ترکش کرده‌ای زیباتر از آنچه بود به نظر می‌رسد و دلیل‌هایی که باعث شد بروی در این تصویر کم‌رنگ می‌شوند.

این به آن معنا نیست که برگشتن همیشه اشتباه است. برای بعضی‌ها برگشتن تصمیم درستی است. حرف فقط این است که این تصمیم را با ذهن آرام‌تری بگیری، نه در شبی که همه‌چیز سیاه به نظر می‌رسد. یک قانون ساده کمک می‌کند: تصمیم‌های بزرگ را دست‌کم چند هفته عقب بینداز و در این مدت حالت را هم در روزهای خوب ببین و هم در روزهای بد.

چند قدم عملی برای کنار آمدن با پشیمانی از مهاجرت

  1. اسمش را بگذار. به جای جنگیدن با این فکر، بنویسش: «امشب پشیمانم چون…». نوشتن کمک می‌کند ببینی دقیقاً چه چیزی آزارت می‌دهد: تنهایی، کار، هوا یا خبرهای خانه.
  2. دلیل‌های رفتنت را دوباره بخوان. اگر قبل از مهاجرت جایی نوشته بودی چرا می‌روی، سراغش برو. اگر نه، همین حالا صادقانه بنویس آن موقع چه چیزی برایت مهم بود و کدامش هنوز مهم است.
  3. چیزی را که عوض نمی‌شود از چیزی که عوض می‌شود جدا کن. دوری از خانواده را نمی‌توانی حذف کنی، ولی می‌توانی برای تماس‌ها وقت ثابت بگذاری یا سفر بعدی را برنامه‌ریزی کنی. کاری که از آن راضی نیستی را شاید بشود کم‌کم عوض کرد.
  4. یک ریشه‌ی کوچک بزن. یک کلاس، یک تیم ورزشی یا یک گروه داوطلبانه. لازم نیست یک‌باره جمع بزرگی پیدا کنی؛ یکی دو رابطه‌ی واقعی فرق بزرگی می‌سازد.
  5. با کسی حرف بزن که قضاوتت نمی‌کند. خیلی از ایرانی‌ها پشیمانی را از خانواده پنهان می‌کنند، چون نمی‌خواهند آن‌ها نگران شوند یا نمی‌خواهند بشنوند «ما که گفتیم نرو». داشتن یک جای امن برای گفتنش، خودش بار را سبک‌تر می‌کند.
  6. به بدنت برس. خواب منظم، کمی نور روز و تحرک. در زمستان‌های تاریک اروپا و کانادا این‌ها روی حالت اثر واقعی دارند.

اگر می‌خواهی تصویر کامل‌تری از تغییرهای ماه‌ها و سال‌های اول داشته باشی، نوشته‌ی زندگی بعد از مهاجرت را هم ببین.

پشیمانی و پرسش «من الان کی هستم؟»

یکی از دلیل‌های سنگینی این حس این است که پای هویت وسط است. آنجا شاید مهندس باتجربه‌ای بودی و اینجا دوباره از پله‌ی اول شروع کرده‌ای. آنجا همه اسمت را درست تلفظ می‌کردند. وقتی جایگاهت تغییر می‌کند، طبیعی است از خودت بپرسی «من الان کی هستم؟»

این سؤال جواب سریع ندارد، ولی بی‌جواب هم نیست. خیلی از مهاجرها کم‌کم به هویتی می‌رسند که هر دو طرف را در خودش دارد: هم آن کسی که از ایران آمد و هم کسی که اینجا دارد ساخته می‌شود. لازم نیست یکی را انتخاب کنی.

کی کمک گرفتن منطقی است؟

اگر پشیمانی چند ماه است همراهت است، اگر سؤال ماندن یا برگشتن ذهنت را قفل کرده یا اگر نشانه‌های بخش زنگ خطر را در خودت می‌بینی، حرف زدن با یک درمانگر می‌تواند کمک کند. هدف این نیست که کسی به جای تو تصمیم بگیرد. هدف این است که ذهنت آن‌قدر آرام شود که خودت بتوانی تصمیم بگیری.

برای خیلی‌ها حرف زدن درباره‌ی این حس به زبان مادری راحت‌تر است. وقتی درمانگر معنای تعارف، نگاه خانواده و حس گناه نسبت به کسانی که مانده‌اند را بدون توضیح بفهمد، لازم نیست نیمی از جلسه را صرف ترجمه‌ی زندگی‌ات کنی. درمانگرهای نیک‌مایند در ایران هستند و جلسه‌ها آنلاین برگزار می‌شود، پس از هر کشوری می‌توانی شرکت کنی. اگر می‌خواهی بدانی با چه کسی کار می‌کنی، صفحه‌ی دکتر میثم نیک‌دانش را ببین.

اگر اضطراب هم کنار پشیمانی آمده، نوشته‌ی اضطراب بعد از مهاجرت می‌تواند کمکت کند. و اگر آماده‌ای قدم اول را برداری، یک جلسه‌ی پیش‌مشاوره رزرو کن. در این جلسه کوتاه درباره‌ی وضعیتت حرف می‌زنی و بعد به درمانگری ارجاع می‌شوی که با این موضوع تجربه دارد.

سؤال‌های متداول

پشیمانی از مهاجرت معمولاً کی شروع می‌شود؟

زمان مشخصی ندارد. برای بعضی‌ها در ماه‌های اول، وقتی هیجان اولیه فروکش می‌کند، سر می‌رسد و برای بعضی سال‌ها بعد، مثلاً بعد از یک اتفاق مهم در خانواده.

آیا پشیمانی یعنی باید برگردم؟

نه لزوماً. پشیمانی حسی است که اطلاعات مهمی درباره‌ی نیازهایت دارد، ولی خودش تصمیم نیست. بهتر است اول ببینی دقیقاً از چه چیزی ناراضی هستی و بعد با ذهن آرام‌تر تصمیم بگیری.

فرق پشیمانی با افسردگی چیست؟

پشیمانی معمولاً موجی است و با اتفاق‌های خاص بالا می‌رود. اگر بیشتر از دو هفته تقریباً هر روز غمگین یا بی‌انگیزه‌ای و کارهای روزمره سخت شده، بهتر است با یک متخصص حرف بزنی.

از خارج از کشور می‌توانم جلسه‌ی آنلاین به فارسی داشته باشم؟

بله. درمانگرهای نیک‌مایند در ایران هستند و جلسه‌ها آنلاین برگزار می‌شود، پس از هر کشوری می‌توانی به فارسی شرکت کنی.