اضطراب قبل از مهاجرت: وقتی هنوز نرفته‌ای ولی دلت آرام نمی‌گیرد

اضطراب قبل از مهاجرت: وقتی هنوز نرفته‌ای ولی دلت آرام نمی‌گیرد
عکس: Jay Mantri / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. اضطراب قبل از مهاجرت از کجا می‌آید؟
  2. ماه‌های انتظار: ویزا، مدارک و زندگی معلق
  3. خداحافظی‌ها و احساس گناه
  4. کی اضطراب قبل از مهاجرت از حد معمول گذشته؟
  5. چند کار عملی برای ماه‌های قبل از رفتن
  6. کمک گرفتن قبل از رفتن، نه فقط بعد از آن
  7. سؤال‌های متداول

فرض کن ویزایت آمده، یا هنوز منتظر جواب سفارتی. هر شب قبل از خواب لیست کارها را مرور می‌کنی، وسط روز یک‌دفعه دلت شور می‌زند و وقتی مادرت سفره را می‌چیند، فکر می‌کنی چند بار دیگر این‌طور دور هم می‌نشینید. اضطراب قبل از مهاجرت تجربه‌ای است که کمتر درباره‌اش حرف زده می‌شود، چون همه منتظرند خوشحال باشی. ولی ماه‌های قبل از رفتن برای خیلی‌ها پرفشارترین بخش ماجراست. اینجا درباره‌ی ریشه‌های این اضطراب، نشانه‌هایش و کارهایی که در همین ماه‌ها از دستت برمی‌آید حرف می‌زنیم.

اضطراب قبل از مهاجرت از کجا می‌آید؟

مهاجرت چند تغییر بزرگ است که هم‌زمان اتفاق می‌افتند: کار، خانه، زبان، دوست‌ها و فاصله با خانواده. ذهن آدم وقتی با این حجم ناشناخته روبه‌رو می‌شود، سعی می‌کند همه‌چیز را از قبل پیش‌بینی کند. «اگر کار پیدا نکنم چه؟» «اگر پدرم مریض شود و نتوانم برگردم چه؟» این «اگر»ها تمامی ندارند و هر کدام موج تازه‌ای از نگرانی می‌آورند.

بخش دیگری از این اضطراب به خود تصمیم برمی‌گردد. خیلی‌ها حتی بعد از گرفتن ویزا هنوز مطمئن نیستند کار درستی می‌کنند. وقتی برای چیزی این‌قدر هزینه و زمان گذاشته‌ای، تردید ترسناک‌تر می‌شود، چون انگار دیگر حق نداری شک کنی. در حالی که تردید درباره‌ی یک تصمیم بزرگ نشانه‌ی اشتباه بودنش نیست؛ بیشتر نشانه‌ی این است که موضوع برایت مهم است.

یک لایه‌ی دیگر هم هست: نگاه اطرافیان. بعضی‌ها با حسرت نگاهت می‌کنند، بعضی‌ها دلخورند که داری می‌روی و تو باید وسط این‌ها آرام و مطمئن به نظر برسی. نقش بازی کردن خودش انرژی زیادی می‌گیرد.

ماه‌های انتظار: ویزا، مدارک و زندگی معلق

برای خیلی از ایرانی‌ها سخت‌ترین بخش، انتظار است. پرونده‌ای که معلوم نیست کی جواب می‌گیرد، وقت سفارتی که در کشور دیگری است، مدارکی که باید ترجمه و تأیید شوند. در این دوره زندگی معلق است: نمی‌دانی کارت را ول کنی یا نه، خانه را تحویل بدهی یا نه، به دوست‌هایت بگویی یا نه.

این بلاتکلیفی ذهن را خسته می‌کند، چون نمی‌تواند برنامه بریزد. بعضی‌ها در این دوره مدام ایمیل و سایت سفارت را چک می‌کنند و ساعت‌ها در گروه‌های تلگرامی تجربه‌ی دیگران را می‌خوانند. این کار در کوتاه‌مدت حس کنترل می‌دهد، ولی معمولاً اضطراب را بیشتر می‌کند، چون هر داستان ناجور می‌شود سناریوی تازه‌ای برای نگرانی.

یک راه ساده این است که برای چک کردن وضعیت پرونده و خواندن تجربه‌ها وقت مشخص بگذاری؛ مثلاً روزی یک بار، نه هر نیم ساعت. بقیه‌ی روز مال زندگی‌ای است که هنوز همین‌جا جریان دارد: دوست‌هایت، کارت و آدم‌هایی که دوستشان داری.

خداحافظی‌ها و احساس گناه

برای خیلی‌ها سنگین‌ترین بخش، فکر خداحافظی است؛ مخصوصاً با پدر و مادری که سنشان بالا رفته. احساس گناه اینجا زیاد سر می‌زند: «دارم تنهایشان می‌گذارم.» «اگر اتفاقی بیفتد و نباشم چه؟» این فکرها نشانه‌ی دل‌بستگی است، نه خودخواهی.

چیزی که کمک می‌کند، حرف زدن صادقانه است، نه پنهان کردن ناراحتی. لازم نیست جلوی خانواده نقش آدم کاملاً مطمئن را بازی کنی. می‌توانی بگویی «من هم دلم برایتان تنگ می‌شود و نگرانم.» گاهی همین یک جمله فضا را برای همه سبک‌تر می‌کند. از قبل هم می‌توانید درباره‌ی شکل ارتباطتان بعد از رفتن حرف بزنید: کی تماس بگیرید، چه کسی کنار پدر و مادر است و اگر اتفاقی افتاد چه می‌کنید.

خداحافظی را هم لازم نیست برای روز آخر نگه داری. بعضی‌ها ترجیح می‌دهند در ماه‌های آخر کارهای کوچک و معمولی را با عزیزانشان انجام دهند: یک صبحانه‌ی جمعه، یک سفر کوتاه، مرور چند عکس قدیمی. این لحظه‌ها بعدها توشه‌ی روزهای دلتنگی می‌شوند.

کی اضطراب قبل از مهاجرت از حد معمول گذشته؟

کمی نگرانی، بی‌خوابی گاه‌به‌گاه و دلشوره قبل از چنین تغییری عادی است. ولی اگر این نشانه‌ها چند هفته طول کشیده و زندگی روزمره‌ات را مختل کرده، بهتر است جدی‌اش بگیری:

  • بیشتر شب‌ها خوابت نمی‌برد یا با دلشوره بیدار می‌شوی.
  • تمرکزت آن‌قدر کم شده که کار یا درس را نمی‌توانی جلو ببری.
  • حمله‌های ناگهانی ترس داری: تپش قلب، تنگی نفس و حس اینکه اتفاق بدی در راه است.
  • از دیدن آدم‌ها یا انجام کارهای مهاجرت طفره می‌روی، چون فکر کردن به آن‌ها حالت را بد می‌کند.
  • بیشتر از قبل به سیگار، الکل یا قرص خواب پناه می‌بری.
  • حس ناامیدی یا بی‌حسی داری که با چیزهای خوب هم کنار نمی‌رود.

این‌ها تشخیص نیستند، ولی نشان می‌دهند باری که روی دوشت است سنگین‌تر از آن است که تنهایی حملش کنی. اگر نشانه‌های جسمی مثل تپش قلب یا تنگی نفس داری، اول با پزشک صحبت کن تا علت‌های جسمی بررسی شوند.

اگر فکر آسیب زدن به خودت به سرت می‌زند، همین حالا با اورژانس تماس بگیر: در ایران ۱۱۵، در اروپا ۱۱۲، در آمریکا و کانادا ۹۱۱، در بریتانیا ۹۹۹ و در استرالیا ۰۰۰.

چند کار عملی برای ماه‌های قبل از رفتن

  • نگرانی‌ها را بنویس و دو دسته کن. یک دسته چیزهایی که کاری برایشان از دستت برمی‌آید، مثل ترجمه‌ی مدارک یا یاد گرفتن زبان. دسته‌ی دیگر چیزهایی که فعلاً دست تو نیست، مثل زمان جواب پرونده. برای دسته‌ی اول برنامه بریز و دسته‌ی دوم را آگاهانه کنار بگذار.
  • کارها را خرد کن. «آماده شدن برای مهاجرت» آن‌قدر بزرگ است که فلجت می‌کند. «این هفته مدرک تحصیلی را برای ترجمه بفرستم» قابل انجام است.
  • درباره‌ی مقصد اطلاعات واقعی جمع کن، نه فقط داستان. هزینه‌ی زندگی، سیستم درمانی و شرایط کار را از منابع رسمی بخوان. اطلاعات دقیق خیلی از ترس‌های مبهم را کوچک می‌کند.
  • بدنت را فراموش نکن. خواب منظم، کمی پیاده‌روی و غذای درست شاید ساده به نظر برسند، ولی در دوره‌های پرتنش اولین چیزهایی هستند که کنار گذاشته می‌شوند.
  • از همین حالا شبکه‌ی ارتباطی بساز. با چند نفر که در شهر مقصد زندگی می‌کنند آشنا شو. دانستن اینکه آنجا کسی را می‌شناسی، ترس از تنهایی را کم می‌کند.
  • انتظار واقع‌بینانه داشته باش. ماه‌های اول بعد از رسیدن معمولاً سخت است. اگر از قبل بدانی این سختی طبیعی است، وقتی آمد کمتر غافلگیر می‌شوی. مطلب شوک فرهنگی بعد از مهاجرت تصویر روشن‌تری از این دوره به تو می‌دهد.

یک تمرین کوتاه هم وقتی دلشوره امانت را بریده کمک می‌کند: چند دقیقه آرام و آهسته نفس بکش، بازدم را کمی طولانی‌تر از دم نگه دار و توجهت را به چیزهایی برگردان که همین الان دور و برت می‌بینی و می‌شنوی. این تمرین مشکل را حل نمی‌کند، ولی کمکت می‌کند از چرخه‌ی «اگر»ها چند قدم بیرون بیایی.

کمک گرفتن قبل از رفتن، نه فقط بعد از آن

خیلی‌ها فکر می‌کنند مشاوره برای بعد از مهاجرت است، وقتی تنهایی و افسردگی سراغشان آمده. ولی ماه‌های قبل از رفتن هم زمان خوبی برای حرف زدن با یک روانشناس است. در این جلسه‌ها می‌شود روی تصمیم و تردیدها کار کرد، برای خداحافظی‌ها آماده شد و مهارت‌هایی برای مدیریت اضطراب یاد گرفت که بعداً در کشور جدید هم به کارت می‌آیند.

یک مزیت دیگر هم دارد: اگر رابطه‌ی درمانی را قبل از رفتن شروع کنی، بعد از رسیدن مجبور نیستی از صفر دنبال درمانگر فارسی‌زبان بگردی. جلسه‌های نیک‌مایند آنلاین و به فارسی است و درمانگرها در ایران هستند؛ پس می‌توانی بعد از رفتن هم با همان درمانگر ادامه بدهی، فقط با یک اینترنت پایدار. اگر بعد از رسیدن به جلسه‌ی حضوری، روانپزشک یا کمک فوری نیاز داشتی، بهتر است از سیستم درمانی همان کشور کمک بگیری.

اگر حس می‌کنی این روزها بیش از حد سنگین شده، یک پیش‌مشاوره رزرو کن. می‌توانی با روان‌درمانگرهای فارسی‌زبان نیک‌مایند هم آشنا شوی، یا درباره‌ی مراقبت از سلامت روان پس از مهاجرت بیشتر بخوانی.

سؤال‌های متداول

اضطراب قبل از مهاجرت طبیعی است؟

بله، کمی دلشوره و نگرانی قبل از چنین تغییر بزرگی طبیعی است. اگر چند هفته طول کشیده و خواب، کار یا رابطه‌هایت را مختل کرده، بهتر است کمک بگیری.

تردید بعد از گرفتن ویزا یعنی تصمیمم اشتباه است؟

نه لزوماً. تردید درباره‌ی یک تصمیم بزرگ معمولاً نشانه‌ی اهمیت آن است. حرف زدن با یک روانشناس کمک می‌کند تردید واقعی را از ترس جدا کنی.

با احساس گناه نسبت به پدر و مادرم چه کنم؟

این احساس از دل‌بستگی می‌آید، نه خودخواهی. صادقانه با آن‌ها حرف بزن و از قبل برای شکل ارتباط و حمایت بعد از رفتن برنامه بریزید.

می‌توانم مشاوره را قبل از رفتن شروع کنم و بعد ادامه بدهم؟

بله. جلسه‌های آنلاین فارسی را می‌توانی قبل از رفتن شروع کنی و بعد از مهاجرت با همان درمانگر ادامه بدهی.