مشاوره خانواده برای ایرانیان خارج از کشور: وقتی نقش‌ها در خانه جابه‌جا می‌شوند

مشاوره خانواده برای ایرانیان خارج از کشور: وقتی نقش‌ها در خانه جابه‌جا می‌شوند
عکس: Burst / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. چرا خانواده‌ی ایرانی بعد از مهاجرت به هم می‌ریزد
  2. تعارض نسل‌ها: بچه‌ای که زودتر از تو جا می‌افتد
  3. جابه‌جایی نقش‌ها بین زن و شوهر
  4. پدربزرگ و مادربزرگ: از راه دور و از نزدیک
  5. مشاوره خانواده برای ایرانیان خارج از کشور چه کمکی می‌کند
  6. کی مشاوره‌ی حضوری محلی بهتر است و کی آنلاین فارسی
  7. از کجا شروع کنی
  8. سؤال‌های متداول

فرض کن دو سال است با خانواده رسیده‌اید. دختر نوجوانت حالا نامه‌های مدرسه را برایت ترجمه می‌کند، همسرت زودتر کار پیدا کرده و دیر به خانه می‌آید، و تو هنوز بین کلاس زبان و دنبال کار گشتن مانده‌ای. شام‌ها کوتاه شده‌اند و بحث‌ها بلند. هیچ‌کس آدم بدی نیست، ولی انگار هر کدام در کشور دیگری زندگی می‌کنید. اگر این صحنه آشناست، مشاوره خانواده برای ایرانیان خارج از کشور دقیقاً برای همین لحظه‌هاست. این نوشته درباره‌ی این است که مهاجرت چطور نقش‌ها را در خانه جابه‌جا می‌کند، چرا تعارض نسل‌ها بیرون از ایران تندتر می‌شود و یک مشاور خانواده چه کمکی از دستش برمی‌آید.

چرا خانواده‌ی ایرانی بعد از مهاجرت به هم می‌ریزد

خانواده یک سیستم است. هر کسی جایی دارد، کاری می‌کند و از دیگران انتظاری دارد. در ایران این جاها سال‌ها ثابت مانده بود: چه کسی خرج خانه را می‌دهد، چه کسی با فامیل در تماس است، چه کسی حرف آخر را می‌زند. مهاجرت یک‌شبه همه‌ی این جاها را تکان می‌دهد.

در کشور تازه، مهارت‌هایی که قبلاً ارزش داشتند گاهی به کار نمی‌آیند. پدری که در ایران مهندس باتجربه‌ای بود، شاید اینجا مجبور شود از صفر شروع کند. مادری که خانه و فامیل را مدیریت می‌کرد، ناگهان بدون شبکه‌ی آشنایانش مانده است. بچه‌ها هم در مدرسه با قاعده‌های دیگری بزرگ می‌شوند. هر کدام با سرعت خودش جا می‌افتد و همین اختلاف سرعت، اصطکاک می‌سازد.

نکته‌ی مهم این است که این به‌هم‌ریختگی معمولاً نشانه‌ی خراب بودن خانواده نیست. نشانه‌ی این است که سیستم دارد دنبال تعادل تازه می‌گردد. مشکل وقتی جدی می‌شود که این جست‌وجو به دعوای دائمی، سکوت‌های طولانی یا فاصله‌ی عاطفی تبدیل شود.

تعارض نسل‌ها: بچه‌ای که زودتر از تو جا می‌افتد

بچه‌ها معمولاً زبان را سریع‌تر یاد می‌گیرند و با فرهنگ جدید زودتر اخت می‌شوند. این خبر خوبی است، ولی یک روی دیگر هم دارد. وقتی بچه برای پدر و مادرش در مطب پزشک یا جلسه‌ی مدرسه مترجم می‌شود، بی‌آنکه بخواهد بخشی از اقتدار آن‌ها را برمی‌دارد. هم خودش زیر بار مسئولیتی می‌رود که برای سنش سنگین است، هم پدر و مادر احساس می‌کنند کنترل را از دست داده‌اند.

بعد نوبت ارزش‌ها می‌رسد. نوجوانی که دوستانش آخر هفته تا دیروقت بیرون می‌مانند، نمی‌فهمد چرا او نمی‌تواند. پدر و مادری که نگران‌اند بچه‌شان «زیادی خارجی» شود، سخت‌گیرتر می‌شوند و نوجوان بیشتر فاصله می‌گیرد. جمله‌هایی مثل «تو دیگر ایرانی نیستی» یا «شما هیچ‌چیز را نمی‌فهمید» از هر دو طرف شنیده می‌شود.

زبان هم وارد ماجرا می‌شود. بعضی بچه‌ها کم‌کم فارسی را کنار می‌گذارند و حرف زدن درباره‌ی احساس به فارسی برایشان سخت می‌شود. پدر و مادر هم به زبان دوم نمی‌توانند ظرافت حرفشان را برسانند. در نتیجه حرف‌های مهم ناگفته می‌ماند. اگر این موضوع برایت جدی است، نوشته‌ی کودک دوزبانه در خانواده‌ی ایرانی مهاجر را هم ببین.

جابه‌جایی نقش‌ها بین زن و شوهر

در خیلی از خانواده‌ها یکی از زوج‌ها زودتر کار پیدا می‌کند یا زودتر زبان یاد می‌گیرد. گاهی زن که در ایران خانه‌دار بود، اینجا اولین درآمد خانه را می‌آورد. گاهی مرد که نان‌آور بود، ماه‌ها بیکار می‌ماند. این تغییرها به‌خودی‌خود بد نیستند، ولی اگر درباره‌شان حرف نزنید، به شکل دلخوری و رقابت بیرون می‌زنند.

کسی که درآمد ندارد ممکن است احساس بی‌ارزشی کند و این حس را با زودرنجی یا کناره‌گیری نشان بدهد. کسی که بار بیشتری می‌برد ممکن است احساس تنهایی کند و فکر کند قدرش دیده نمی‌شود. بچه‌ها هم این تنش را حس می‌کنند، حتی اگر کسی جلوی آن‌ها بحث نکند.

اگر مسئله بیشتر بین خود شما دو نفر است، شاید زوج‌درمانی آنلاین به فارسی نقطه‌ی شروع بهتری باشد. اگر بچه‌ها هم درگیرند، جلسه‌ی خانوادگی معمولاً تصویر کامل‌تری می‌دهد.

پدربزرگ و مادربزرگ: از راه دور و از نزدیک

خانواده‌ی ایرانی فقط پدر و مادر و بچه نیست. پدربزرگ و مادربزرگی که در ایران مانده‌اند هم بخشی از این سیستم‌اند. تماس تصویری هر شب، نگرانی برای بیماری‌شان و احساس گناه از اینکه کنارشان نیستی، همه روی حال خانه اثر می‌گذارد.

وقتی هم برای چند ماه به دیدنتان می‌آیند، دوباره نقش‌ها جابه‌جا می‌شوند. مادربزرگی که می‌خواهد در تربیت بچه نظر بدهد، عروس یا دامادی که حالا به سبک دیگری بچه بزرگ می‌کند، و پدر و مادری که وسط دو نسل گیر کرده‌اند. این تنش‌ها طبیعی‌اند و با کمی برنامه‌ریزی و حرف زدن روشن، خیلی سبک‌تر می‌شوند.

مشاوره خانواده برای ایرانیان خارج از کشور چه کمکی می‌کند

مشاوره‌ی خانواده دنبال مقصر نمی‌گردد. هدفش این است که هر کسی بتواند حرفش را بزند و شنیده شود، و خانواده با هم قاعده‌های تازه‌ای بسازد که به زندگی فعلی‌اش بخورد. چند کاری که معمولاً در این جلسه‌ها انجام می‌شود:

  • نام بردن از تغییرها: خیلی وقت‌ها اعضای خانواده نمی‌دانند که دعوایشان درباره‌ی ظرف شستن، در واقع درباره‌ی نقش‌هایی است که عوض شده‌اند.
  • شنیدن صدای همه: نوجوانی که در خانه حرف نمی‌زند، گاهی با حضور یک آدم بی‌طرف بالاخره دلیلش را می‌گوید.
  • توافق روی قاعده‌ها: ساعت برگشتن به خانه، استفاده از گوشی، سهم هر کس از کارهای خانه، و جایی که فرهنگ خانه با فرهنگ بیرون فرق دارد.
  • ترمیم رابطه: یاد گرفتن اینکه بعد از بحث چطور به هم برگردید، بی‌آنکه موضوع زیر فرش برود.

مزیت مشاوره به فارسی این است که لازم نیست مفهوم‌هایی مثل تعارف، آبروی فامیل یا انتظار پدر و مادر از بچه را از اول توضیح بدهی. درمانگر زمینه را می‌شناسد و می‌تواند همزمان به هر دو فرهنگی که در خانه‌ی شما زندگی می‌کنند احترام بگذارد.

کی مشاوره‌ی حضوری محلی بهتر است و کی آنلاین فارسی

جلسه‌ی آنلاین برای خیلی از خانواده‌ها خوب جواب می‌دهد، ولی همه‌جا جای آن نیست. در این موقعیت‌ها اول سراغ خدمات محلی برو:

  • اگر کسی در خانه احساس امنیت نمی‌کند یا خشونتی در کار است، اول با اورژانس محل زندگی‌ات تماس بگیر (اروپا ۱۱۲، آمریکا و کانادا ۹۱۱، بریتانیا ۹۹۹، استرالیا ۰۰۰).
  • اگر بچه یا نوجوان به ارزیابی حضوری، روانپزشک کودک یا خدمات مدرسه نیاز دارد.
  • اگر بچه‌ها فارسی را خوب نمی‌فهمند و راحت‌ترند به زبان کشور محل زندگی حرف بزنند.
  • اگر بیمه یا سیستم سلامت آن کشور فقط جلسه‌ی حضوری را پوشش می‌دهد. این معمولاً به بیمه‌ات بستگی دارد.

در عوض، جلسه‌ی آنلاین فارسی وقتی منطقی است که پدر و مادر با فارسی راحت‌ترند، درمانگر فارسی‌زبان در شهرتان پیدا نمی‌شود، صف انتظار طولانی است یا اعضای خانواده در شهرها یا حتی کشورهای مختلف زندگی می‌کنند. همه‌ی درمانگرهای نیک‌مایند در ایران هستند و جلسه‌ها آنلاین برگزار می‌شود. می‌توانی درمانگرهای فارسی‌زبان را ببینی یا درباره‌ی دکتر میثم نیک‌دانش بیشتر بخوانی.

از کجا شروع کنی

لازم نیست همه‌ی اعضای خانواده از روز اول آماده باشند. خیلی وقت‌ها یک نفر شروع می‌کند و بقیه بعداً اضافه می‌شوند. چند قدم ساده:

  1. یک جمله بنویس که مشکل اصلی را از نگاه تو بگوید، بدون اسم بردن از مقصر. مثلاً «از وقتی آمده‌ایم، کمتر با هم حرف می‌زنیم».
  2. از بقیه بپرس آن‌ها چه می‌بینند. ممکن است جوابشان با تو فرق داشته باشد و همین اطلاعات مهمی است.
  3. زمانی را پیدا کن که همه بتوانند، حتی اگر ساعتش با اختلاف ساعت کشورها کمی عجیب باشد.
  4. با یک جلسه‌ی پیش‌مشاوره شروع کن تا معلوم شود جلسه‌ی خانوادگی، زوجی یا فردی کدام مناسب‌تر است.

مهاجرت خانواده را امتحان می‌کند، ولی خیلی از خانواده‌ها از این امتحان نزدیک‌تر بیرون می‌آیند. اگر حس می‌کنی خانه‌تان به کمک نیاز دارد، می‌توانی یک وقت پیش‌مشاوره رزرو کنی تا با هم ببینیم از کجا شروع کنیم.

سؤال‌های متداول

آیا همه‌ی اعضای خانواده باید در جلسه باشند؟

نه. گاهی جلسه با یک یا دو نفر شروع می‌شود و بقیه بعداً اضافه می‌شوند. درمانگر در پیش‌مشاوره کمک می‌کند ترکیب مناسب را پیدا کنید.

اگر بچه‌ها فارسی را خوب حرف نمی‌زنند چه کنیم؟

این را از اول با درمانگر در میان بگذارید. اگر بچه‌ها فقط به زبان کشور محل زندگی راحت‌اند، شاید یک مشاور خانواده‌ی محلی برای آن بخش مناسب‌تر باشد.

وقتی اعضای خانواده در کشورهای مختلف‌اند، جلسه‌ی مشترک ممکن است؟

بله. در جلسه‌ی آنلاین هر کس می‌تواند از جای خودش وصل شود. فقط باید زمانی پیدا کنید که با اختلاف ساعت همه جور دربیاید.

مشاوره خانواده با زوج‌درمانی چه فرقی دارد؟

زوج‌درمانی روی رابطه‌ی دو نفر تمرکز می‌کند. مشاوره‌ی خانواده کل سیستم خانه را می‌بیند، از جمله رابطه‌ی پدر و مادر با بچه‌ها و نقش فامیل.