بازگشت به ایران بعد از مهاجرت: وقتی برگشتن هم سخت است
برگشتن به خانه بعد از سالها زندگی در خارج میتواند غریبه و سخت باشد. با شوک فرهنگی معکوس و راههای کنار آمدن با آن آشنا شو.

دبی برای خیلی از ایرانیها نزدیکترین مقصد است. پرواز کوتاه است، اختلاف ساعت با تهران فقط نیم ساعت است و در هر محلهای میشود فارسی شنید. ولی همین نزدیکی گاهی کمک گرفتن را سختتر میکند، نه آسانتر. وقتی حالت خوب نیست و دنبال روانشناس ایرانی در دبی میگردی، سؤالها زود پیدا میشوند: کجا بروم؟ بیمهام پوشش میدهد؟ اگر در کلینیک با یک آشنا روبهرو شوم چه؟ اینجا گزینههایت را مرور میکنیم: کمک محلی در امارات، درمانگر فارسیزبان مقیم دبی، و جلسهی آنلاین به فارسی. این را هم میگوییم که هر کدام برای چه شرایطی مناسبتر است.
ایرانیهای امارات داستانهای خیلی متفاوتی دارند. بعضی از خانوادههاییاند که چند دهه پیش آمدهاند و ساکن شدهاند. بعضی برای کار در یک شرکت یا راه انداختن کسبوکار آمدهاند. بعضی هم دبی را ایستگاهی موقت تا مقصد بعدی میدانند.
فشارهای مشترک هم کم نیستند. اقامت در امارات معمولاً به کار یا کسبوکار گره خورده است و از دست دادن شغل میتواند کل زندگی را زیر سؤال ببرد. ساعت کاری طولانی، گرمای تابستان که آدم را ماهها در خانه نگه میدارد، و حس اینکه همه دارند میدوند، کمکم روی خواب و حوصله اثر میگذارد. خیلیها پدر و مادر یا خواهر و برادرشان را در ایران گذاشتهاند و هر خبری از آنجا مستقیم وسط روزشان مینشیند.
نزدیکی به ایران یک روی دیگر هم دارد. رفتوآمد زیاد است و مرز بین «اینجا» و «آنجا» کمرنگ میشود. برای بعضی این آرامشبخش است. برای بعضی دیگر یعنی هیچوقت کاملاً جا نمیافتند؛ نه اینجا و نه آنجا.
در دبی خدمات سلامت روان بیشتر در بخش خصوصی ارائه میشود: کلینیکهای روانشناسی، مراکز درمانی و بیمارستانهایی که بخش روانپزشکی دارند. درمانگرها و پزشکانی که در دبی کار میکنند باید مجوز مرجع سلامت محلی را داشته باشند. قبل از رزرو وقت، طبیعی است که از کلینیک بپرسی درمانگر مجوز معتبر دارد یا نه.
در دبی داشتن بیمهی درمانی برای ساکنان الزامی است و معمولاً کارفرما آن را برای کارمند تأمین میکند. ولی پوشش سلامت روان از طرحی به طرح دیگر خیلی فرق دارد. بعضی طرحها ویزیت روانپزشک یا تعدادی جلسهی رواندرمانی را پوشش میدهند، بعضی فقط با ارجاع پزشک، و بعضی اصلاً. بسته به بیمهات، قبل از شروع با شرکت بیمه یا بخش منابع انسانی تماس بگیر و دقیق بپرس چه چیزی پوشش داده میشود.
به خاطر جامعهی بزرگ ایرانی، در دبی روانشناس فارسیزبان هم پیدا میشود. با این حال تعدادشان محدود است و ممکن است وقت خالیشان کم باشد. بعضیها هم با درمانگر انگلیسیزبان کاملاً راحتاند. اگر میتوانی به انگلیسی راحت از احساسهایت حرف بزنی، این هم گزینهی خوبی است.
هر کدام را که انتخاب کنی، در تماس اول چند چیز را بپرس: درمانگر با مهاجران و مسائل خانوادگی تجربه دارد؟ با چه رویکردی کار میکند؟ جلسهها چقدر طول میکشد و هر چند وقت یک بار است؟ لازم نیست از جلسهی اول همهچیز عالی باشد، ولی باید حس کنی میشود با این آدم راحت حرف زد. اگر بعد از دو سه جلسه هنوز این حس را نداری، عوض کردن درمانگر کاملاً عادی است.
اگر کنجکاوی بدانی زبان مادری چقدر در درمان فرق ایجاد میکند، مطلب روانشناس فارسیزبان برای مهاجران را بخوان.
یکی از دغدغههای رایج ایرانیهای دبی این است: «اگر درمانگرم مرا بشناسد چه؟ اگر در یک مهمانی ببینمش؟» جامعهی ایرانی دبی بزرگ است، ولی شبکهها در هم تنیدهاند. همکار، شریک تجاری، همسایه و دوست خانوادگی ممکن است همه همدیگر را بشناسند.
درمانگر حرفهای، هر جا که کار کند، موظف به رازداری است. با این حال، حس امنیت فقط به قانون بستگی ندارد. اگر نگرانی در یک دورهمی با درمانگرت روبهرو شوی، یا کسی تو را موقع ورود به کلینیک ببیند، همین نگرانی میتواند جلوی حرف زدنت را بگیرد. برای همین بعضیها ترجیح میدهند با درمانگری کار کنند که بیرون از حلقهی اجتماعیشان است.
چند سؤال ساده در اولین تماس هم کمک میکند: پروندهها کجا نگه داشته میشود؟ چه کسی به آن دسترسی دارد؟ اگر بیمه هزینه را بدهد، چه اطلاعاتی برایش فرستاده میشود؟ پرسیدن اینها بیاعتمادی نیست؛ حق توست.
جلسهی آنلاین برای همهی شرایط مناسب نیست. در این موقعیتها اول سراغ کمک محلی برو:
برای خیلی از مسائل رایج، مثل استرس کار، فشار زندگی در غربت، دلتنگی، مشکلات رابطه یا اضطرابی که به بحران نرسیده، جلسهی آنلاین میتواند انتخاب خوبی باشد. چند دلیلش اینهاست:
یک نکتهی عملی: در امارات بعضی اپهای تماس صوتی و تصویری محدودیت دارند. قبل از اولین جلسه، پلتفرمی را که قرار است با آن جلسه برگزار شود امتحان کن تا وسط حرف زدن قطع نشود. یک جای ساکت هم پیدا کن؛ مثلاً اتاقی که درش بسته میشود. دربارهی جزئیات برگزاری جلسه، مطلب جلسهی مشاوره آنلاین دقیقاً چطور برگزار میشود را ببین.
اگر هنوز مطمئن نیستی حضوری بهتر است یا آنلاین، این چند سؤال را از خودت بپرس: در خطر فوری هستم؟ احتمالاً به دارو نیاز دارم؟ بیمهام چه چیزی میخواهد؟ با چه زبانی راحتتر حرف دلم را میزنم؟ جوابها معمولاً راه را نشان میدهند.
در نیکمایند درمانگرها در ایران هستند و همهی جلسهها آنلاین و به فارسی برگزار میشود. ما در امارات مطب یا درمانگر مقیم نداریم. اگر جلسهی آنلاین با شرایطت جور است، میتوانی رواندرمانگرهای فارسیزبان نیکمایند و رویکرد دکتر میثم نیکدانش را ببینی، یا مستقیم وقت پیشمشاوره بگیری. در پیشمشاوره با هم میسنجیم که جلسهی آنلاین برایت مناسب است یا بهتر است اول سراغ کمک محلی بروی.
بله، به خاطر جامعهی بزرگ ایرانی چند درمانگر فارسیزبان در دبی کار میکنند. ولی تعدادشان محدود است و ممکن است وقت خالیشان کم باشد.
بستگی به طرح بیمهات دارد. بعضی طرحها پوشش میدهند، بعضی فقط با ارجاع پزشک و بعضی اصلاً؛ بهتر است قبل از شروع از بیمه بپرسی.
معمولاً نه. بیمهها اغلب فقط درمانگرهای دارای مجوز در امارات را پوشش میدهند.
نه. دبی فقط نیم ساعت از تهران جلوتر است و پیدا کردن وقت مناسب معمولاً ساده است.

برگشتن به خانه بعد از سالها زندگی در خارج میتواند غریبه و سخت باشد. با شوک فرهنگی معکوس و راههای کنار آمدن با آن آشنا شو.

مهاجرت نقش پدر، مادر و بچهها را عوض میکند. اینجا میخوانی تعارض نسلها از کجا میآید و مشاورهی خانواده چطور کمک میکند.

اقامت، کار، زبان و پول؛ چهار منبع اصلی استرس مهاجرت و چند ابزار ساده و عملی برای اینکه زیر بارشان کم نیاوری.